Jako neurologopeda dla dorosłych pracuję z osobami z różnymi zaburzeniami mowy, połykania, funkcji mięśniowych oraz z trudnościami wynikającymi z uszkodzeń ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego. Na co dzień przyjmuję Pacjentów prywatnym gabinecie. Często trafiają do mnie osoby, które słyszały o elektrostymulacji logopedycznej i chcą dowiedzieć się, czy ta metoda może pomóc im samym lub ich bliskim.
W tym wpisie postaram się wyjaśnić, kiedy elektrostymulacja w logopedii ma sens, kiedy jej nie stosujemy, dlaczego nie zastępuje klasycznej terapii oraz jak wygląda praca z dorosłym Pacjentem w praktyce.
Elektrostymulacja logopedyczna – czym właściwie jest?
Elektrostymulacja logopedyczna wykorzystuje prąd impulsowy o niskiej częstotliwości w celu stymulacji nerwów (TENS) i mięśni (EMS). Są to te same prądy, które stosują fizjoterapeuci. Impulsy te mają pobudzić lub rozluźnić mięśnie twarzy, języka, okolicy orofacjum, szyi i innych struktur związanych z mową oraz przyjmowaniem pokarmów.
Z perspektywy neurologopedy elektrostymulacja to narzędzie, które wspiera efektywność terapii, ale jej nie zastępuje. Moim zadaniem jest dobrać takie metody, które w danym momencie są realnie potrzebne – nigdy nie stosuję elektrostymulacji „na życzenie”, jeśli nie widzę wskazań medycznych i funkcjonalnych.
Elektrostymulacja jako metoda wspomagająca – dlaczego to takie ważne?
Jednym z częstych mitów, z którymi spotykam się w gabinecie jako neurologopeda jest przekonanie, że elektrostymulacja „załatwi wszystko”.
To tak nie działa.
Ta metoda nie jest samodzielną terapią, a jedynie jednym z narzędzi, które dokładam do całokształtu terapii, ćwiczeń fonetycznych, technik oddechowych, pracy nad ruchomością języka, artykulacją, fonacją czy połykiem.
O zasadności jej zastosowania zawsze decyduje terapeuta, ponieważ:
- nie każdy rodzaj zaburzeń wymaga pracy z elektrostymulacją,
- istnieją przeciwwskazania do stosowania elektrostymulacji (np. aktywny nowotwór) – wtedy praca z elektrostymulacja mogłaby Pacjentowi zaszkodzić
- musi ona korespondować z aktualnym celem terapii
- muszę widzieć realną korzyść ze stosowania elektrostymulacji TENS lub EMS
- musze dobrać odpowiednie parametry elektrostymulacji i na przestrzeni czasu dopasowywać je do zmian u Pacjenta
Dlatego każdy Pacjent otrzymuje indywidualny plan terapii neurologopedycznej, a elektrostymulacja jest tylko jednym z możliwych elementów.
—
Kiedy stosuję elektrostymulację w neurologopedii?
W pracy z dorosłymi Pacjentami elektrostymulacja może być niezwykle pomocna. Najczęstsze wskazania to:
● Niedowład nerwu twarzowego (np. w przebiegu udaru, urazu lub porażenia Bella) – W takich przypadkach elektrostymulacja może wspierać usprawnianie mięśni odpowiedzialnych za mimikę twarzy, domykanie powiek, unoszenie kącików ust czy symetrię twarzy.
● Porażenie nerwu podjęzykowego – Gdy Pacjent traci kontrolę nad ruchami języka lub język pracuje asymetrycznie, impuls elektryczny pomaga aktywizować wybrane partie mięśniowe.
● Osłabienie czucia w obszarze orofacjalnym – Po udarach, urazach, operacjach neurochirurgicznych lub w przebiegu chorób neurodegeneracyjnych czucie bywa zaburzone. Elektrostymulacja wspomaga proces neuromodulacji i poprawia świadomość czuciową.
● Problemy fonacyjne – Pacjenci zgłaszają chrypkę, męczliwość głosu, trudności z emisją dźwięku. Elektrostymulacja może wspierać pracę mięśni zaangażowanych w fonację.
● Zaburzenia połykania (dysfagia) – to jedna z najczęstszych sytuacji, w których sięgam po elektrostymulację u dorosłych. Stosuję ją, gdy:
- Pacjent krztusi się podczas jedzenia lub picia
- odruch połykania jest osłabiony
- mięśnie odpowiedzialne za połykanie pracują zbyt słabo lub mają nadmierne napięcie,
- połykanie jest nieefektywny.
● Osłabienie lub nadmierne napięcie mięśniowe – czasem Pacjent potrzebuje stymulacji pobudzającej, a czasem – rozluźniającej. Elektrostymulacja pozwala dobrać typ impulsu do potrzeb narządu mowy.
● Dysartria i trudności artykulacyjne wynikające z chorób neurologicznych – to szczególnie ważna grupa wskazań. W tych przypadkach elektrostymulacja pomaga m.in. poprawić jakość artykulacji, siłę mięśni i precyzję ruchów. Elektrostymulację stosuję np. u Pacjentów z:
- chorobą Parkinsona,
- parkinsonizmami atypowymi,
- stwardnieniem rozsianym (SM),
- stwardnieniem zanikowym bocznym (SLA),
- następstwami udarów,
- urazami czaszkowo–mózgowymi,
- ośrodkowymi i obwodowymi uszkodzeniami nerwów.
Elektrostymulacja w neurologopedii a afazja
Bardzo często Pacjenci sugerują, że może powinniśmy spróbować elektrostymulacji, podczas gdy ich bliscy ma afazją. Wynika to z coraz większej popularności metody elektrostymulacji w logopedii i niezrozumieniu istoty wsparcia impulsami elektrycznymi. Zatem wyjaśniam: elektrostymulacji logopedycznej nie stosuje się w afazji, ponieważ w afazji zaburzone są:
- procesy poznawcze,
- funkcje językowe,
- rozumienie,
- pamięć,
- uwaga i koncentracja.
Zaburzenia afatyczne nie wynikają z osłabionej pracy mięśni, lecz z uszkodzeń ośrodków mózgowych odpowiedzialnych za nadawanie i odbieranie mowy. Impuls elektryczny absolutnie nie „naprawi” funkcji językowych, ponieważ problem nie leży w mięśniach.
Są jednak Pacjenci po udarach, którzy mają zarówno afazję, jak i dysartrię. Wtedy możemy skorzystać z elektrostymulacji, jednak tylko w odniesieniu do zaburzeń dyzartrycznych.
Jak wygląda terapia z wykorzystaniem elektrostymulacji?
Proces terapeutyczny przebiega etapowo:
1. Dokładna diagnoza neurologopedyczna – Podczas diagnozy dokładnie oceniamy pracę mięśni i sprawność ich funkcji, czucie, napięcie, jakość połykania, fonację, artykulację, wykonuję wywiad neurologopedyczny i dopytuję o mechanizm powstania zaburzenia.
2. Dobranie odpowiednich parametrów stymulacji – Oczywistym jest, że u Pacjentów z osłabionymi mięśniami stosuję inne parametry niż u tych z nadmiernym napięciem. Nie mniej ważna jest również lokalizacja elektrod należy je umieścić w odpowiednim miejscu, w zależności od efektu, jaki chcemy uzyskać. Nie bez znaczenia jest także umiejscawianie „plusa” i „minusa”. Do prawidłowego zaprogramowana podpięcia niezbędna jest także wiedza anatomiczna
3. Łączenie elektrostymulacji z pozostałymi metodami w terapii logopedycznej dorosłych – W zależności od potrzeb łączę elektrostymulację z:
- terapią manualną czy masażem logopedycznym,
- ćwiczeniami mięśniowymi,
- technikami poprawiającymi połyanie,
- treningiem fonacyjnym,
- ćwiczeniami oddechowymi i koordynacyjnymi.
4. Monitorowanie efektów i zmiana strategii – terapia neurologopedyczna u dorosłych jest procesem dynamicznym. Parametry stymulacji zmieniam w zależności od obserwowanego postępu — tak, aby wspierać regenerację, ale nie przeciążać organizmu.
Elektrostymulacja logopedyczna – dla kogo jest szczególnie polecana?
Najczęściej korzystają z niej Pacjenci:
- po udarach,
- z chorobą Parkinsona,
- SLA,
- z SM,
- po wypadkach komunikacyjnych,
- z porażeniami nerwów czaszkowych,
- z dysfagią o różnym podłożu,
- z osłabieniem mięśni po długotrwałej hospitalizacji,
- z zaburzeniami fonacji po intubacji lub tracheotomii.
To bardzo szeroka grupa osób, a terapia zawsze wygląda inaczej — dlatego tak ważne jest indywidualne podejście.
Podsumowanie – elektrostymulacja to narzędzie, nie cudowny lek
Elektrostymulacja w neurologopedii to metoda, która może znacząco wesprzeć terapię osób dorosłych, szczególnie tych z zaburzeniami połykania, dysartrią, porażeniami nerwów i osłabieniem mięśni w obrębie twarzy. Jednak jej skuteczność zależy od dobrej diagnozy, odpowiednio dobranych parametrów oraz połączenia z innymi metodami pracy neurologopedycznej.
To nie „magiczna” technika, ale wartościowe narzędzie — pod warunkiem, że trafia do Pacjentów, którzy rzeczywiście jej potrzebują.
—
Szacunek. Cierpliwość. Empatia.
Jeśli potrzebujesz terapii neurologopedycznej dla osoby dorosłej na terenie Śląska (Katowice), która boryka się między innymi z trudnościami dyzartrycznymi (oddech, fonacja, artykulacja) lub ma problemy z połykaniem zapraszamy do kontaktu
